Februari

Februari


Algen ontdekt die koraal helpt overleven
Wetenschappers leggen Zweeds fjord aan zuurstof
Tand van zeeslak is sterkste natuurlijke materiaal
Duikers ontdekken grote goudschat in Israël
Bultrug Oosterschelde terug in volle zee
Bultrug gesignaleerd in de Oosterschelde
WNF-petitie voor dumpverbod bij Great Barrier Reef
Tweehonderd grienden gestrand in Nieuw-Zeeland
Onverdoofd slachten van vissen moet stoppen
Waarom maanvissen graag in de zon liggen
Vrouwelijke potvissen blijven vriendinnen trouw
Zeeslak heeft genen gestolen van algen
Bezinksels van microplastic op de zeebodem
Orka aangespoeld aan zuidkust Ierland
Archeologen zoeken Nederlands VOC wrak
Vinvis hoort met behulp van botstructuur
Zeldzame reuzenbekhaai spoelt aan op Filipijnen

Algen ontdekt die koraal helpt overleven

28-02-2015

Wetenschappers hebben een nieuwe soort alg ontdekt die koraal helpt om in extreem warm water (tot wel 36 graden Celsius) te overleven. Misschien kan koraal de opwarmende oceanen dan toch beter het hoofd bieden dan gedacht.

Onderzoekers ontdekten de algen in het warmste koraalrif ter wereld, te vinden in Abu Dhabi. Ze hebben het alg de naam Symbiodinium thermophilum gegeven. De algen stellen het koraal in staat om te overleven bij temperaturen die koraal elders fataal zouden worden.

Belangrijkste partner
“We monitorden deze samenwerking gedurende enkele seizoenen om er zeker van te zijn dat deze verschillende temperaturen aankon,” vertelt onderzoeker John Burt. “We kunnen bevestigen dat deze nieuwe soort alg inderdaad de belangrijkste partner is van verschillende soorten koraal die het rif voor de kust van Abu Dhabi domineren.”

Kwetsbaar
Het is heel gewoon dat koraal samenwerkt met algen. De microscopisch kleine algen bevinden zich in het weefsel van het koraal. In ruil voor onder meer die fijne woonplek produceren de algen suikers die het koraal weer goed gebruiken kan. Het is een prima, maar wel kwetsbare samenwerking. Opwarming van de wateren rondom het rif kan er namelijk voor zorgen dat algen verdwijnen en koraal ‘verbleekt’. Blijkbaar zijn de nieuwe algen die de onderzoekers ontdekt hebben, tegen die hoge temperaturen bestand en helpen ze het koraal om die extreme temperaturen te weerstaan.

“Begrijpen hoe koraal onder de extreme temperaturen overleeft, geeft ons inzicht in de mate waarin koraalriffen in staat zijn om de opwarmende oceanen te trotseren,” vertelt onderzoeker Jörg Wiedenman. “Het geeft ons hoop dat koralen zich op meer manieren aan een stressvolle omgeving kunnen aanpassen dan gedacht. Maar warmte is niet de enige zorg van koraalriffen.” Ook onder meer vervuiling en overbevissing zitten koraal in de weg.
Bron : Scientias

Wetenschappers leggen Zweeds fjord aan zuurstof

24-02-2015

Een Zweeds fjord met zeer zuurstofarm water is door wetenschappers succesvol 'gereanimeerd'. De Deense wetenschappers hebben zuurstofrijk oppervlaktewater naar de diepste delen van het Byford in het westen van Zweden gepompt. De diepe wateren van het fjord nemen vermoedelijk door de opwarming van de aarde steeds minder zuurstof op, zo is uit eerder onderzoek gebleken.

Door de toevoer van het oppervlaktewater zijn veel op zuurstof levende bacteriën echter teruggekeerd in deze 'dode zone', zo melden onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift ISME.

Oppervlakte
De wetenschappers kwamen op het idee om het oppervlaktewater naar beneden te pompen, omdat eerdere studies uitwezen dat in de diepere delen van het water bijna alleen nog organismen voorkomen die leven op zwavel en koolzuur. Bacteriën die zuurstof verbranden, waren er nauwelijks nog te vinden. Waarschijnlijk dringt de zuurstof door de opwarming van de aarde moeilijker door tot het diepe water.
Het water in de dieptes van het fjord mengt zich daarnaast nauwelijks met oppervlaktewater dat wordt aangevoerd door de zee en een rivier.

Succes
Het twee jaar durende experiment waarbij oppervlaktewater naar beneden werd gepompt, bleek al snel een succes. "Toen de pompen net aan stonden, konden we al zien dat sommige op zuurstof levende bacteriën weer terugkeerden in de diepere wateren van het fjord", verklaart hoofdonderzoeker Michael Forth van de Universiteit van Zuid-Denemarken op nieuwssite ScienceDaily.
"In een latere fase zagen we dat de complete waterpartij er gezonder begon uit te zien. Dat bewijst dat het experiment is geslaagd", aldus Forth.

Oceaan
De wetenschappers hopen dat de een vergelijkbare techniek in de toekomst ook kan worden gebruikt om zuurstofarme delen van oceanen te 'reanimeren'. Klimaatmodellen suggereren namelijk dat er door de opwarming van de aarde steeds meer dode zones zullen ontstaan in diepere delen van oceanen.
Door: NU.nl/Dennis Rijnvis

Tand van zeeslak is sterkste natuurlijke materiaal

24-02-2015

Het gebit van de zogenoemde napslak is door Britse wetenschappers uitgeroepen tot het sterkste natuurlijke materiaal ter wereld. De tandjes van het in zee levende diertje bestaan grotendeels uit het mineraal goethiet en kunnen krachten weerstaan van 3 tot 6 Gigapascal. Daarmee is het materiaal in potentie sterk genoeg om auto's of boten van te maken.

Dat melden onderzoekers van de Universiteit van Portsmouth in het wetenschappelijk tijdschrift Journal of the Royal Society Interface.

Spinrag
Tot nu toe stond spinrag, dat een kracht van 1,6 Gigapascal kan weerstaan, bekend als het sterkste natuurlijk materiaal. De tanden van de napslak waren echter nog nooit uitgebreid onderzocht. Het dier gebruikt zijn primitieve gebit om voedsel van rotsen in de oceaan te eten. "De slakken hebben dit soort sterke tanden nodig om algen van de rotsen te schrapen als het vloed is", verklaart hoofdonderzoeker Asa Barber op de nieuwssite van de Universiteit van Portsmouth.

Afbrokkelen
De meeste natuurlijke materialen zouden door deze manier van eten snel afbrokkelen, maar de slakken verliezen zelden of nooit hun tanden. Met speciale apparatuur slaagden de onderzoekers erin om tanden van een napslak te breken. Dat was niet eenvoudig aangezien een gemiddelde tand van een napslak honderd keer dunner is dan een menselijke haar.

Formule 1
Uiteindelijk onderzochten de wetenschappers niet alleen de weerstand maar ook de samenstelling van de tanden."De structuren van vezels die we aantroffen in de slakkentanden, kunnen mogelijk worden nagemaakt en gebruikt bij de bouw van bijvoorbeeld Formule 1-bolides, of vliegtuigen", aldus Barber.
Door: NU.nl/Dennis Rijnvis

Duikers ontdekken grote goudschat in IsraŽl

18-02-2015

Amateurduikers hebben voor de kust van Israël een grote partij gouden munten gevonden. Het gaat om de grootste goudschat die ooit in Israël is ontdekt.

Dat meldt de Britse krant The Guardian woensdag.
De schat bestaat uit tweeduizend gouden munten uit het Kalifaat van de Fatimiden dat tussen 909 en 1171 in de regio de baas was. Bij elkaar gaat het om negen kilo goud maar deskundigen noemen de vondst ''onbetaalbaar''.

De duikers vonden de munten in een oude Romeinse haven aan de Middellandse Zee bij Caesarea.
Door: ANP

Bultrug Oosterschelde terug in volle zee

18-02-2015

De bultrug die zich de afgelopen dagen ophield in de Oosterschelde, is terug in de Noordzee. De walvis heeft vermoedelijk gebruik gemaakt van het afgaand tij en is met de stroom mee de Oosterscheldekering gepasseerd. Dat meldt opvangcentrum SOS Dolfijn.

De ruim 4 meter lange walvis was waargenomen bij onder meer Wemeldinge en Yerseke. Een volwassen bultrug kan 12 tot 15 meter lang worden.

In 2003 werd voor de Nederlandse kust voor het eerst een bultrug gezien. Sindsdien is het ongeveer twaalf keer voorgekomen. Op het noordelijk halfrond leven naar schatting 16.000 tot 20.000 exemplaren, vooral in het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan.
Bron : FOK

Bultrug gesignaleerd in de Oosterschelde

16-02-2015

GOES - In de Oosterschelde ter hoogte van de Zeelandbrug is zaterdagmiddag een bultrug gespot.

Volgens Jaap van der Hiele van Eerste Hulp bij Zeezoogdieren is het zeer uitzonderlijk dat zulke walvissen in de Oosterschelde belanden. "Vroeger, toen de Oosterschelde nog open was, kwam het vaker voor, maar nu vormt de kering een groot obstakel."

Volgens Van der Hiele ziet het er slecht uit voor het dier. "Als het niet terug in de Noordzee weet te komen, is het einde verhaal. Het zal voor even nog wel voedsel weten te vinden in de Oosterschelde, maar niet voor lange tijd."
Eerste hulp bij Zeezoogdieren overlegt met SOS Dolfijn en het ministerie over een mogelijke reddingspoging. "Ik weet nog niet wat we kunnen doen, maar we laten het dier zeker niet aan zijn lot over", aldus Van der Hiele. "We gaan in elk geval iets proberen."

Verkeerde kant
Het dier is zondag meerdere malen gespot in de buurt van Kattendijke, Wemeldinge en Yerseke. "Hij gaat dus de verkeerde kant op", stelt Van der Hiele.
Bron : PZC

WNF-petitie voor dumpverbod bij Great Barrier Reef

13-02-2015

Het Wereld Natuur Fonds (WNF) is een wereldwijde petitie begonnen met de oproep aan de Australische regering om het dumpen van baggerslib in de buurt van het Great Barrier Reef te verbieden. Australië wil vlakbij het beroemde werelderfgoed van koraal grote havens voor de transport van steenkolen aanleggen. De gigantische hoeveelheid slib die bij het baggeren vrijkomt en in zee wordt gedumpt heeft desastreuze gevolgen voor het kwetsbare koraalrif en de diersoorten die daar leven.

De petitie ‘Great Barrier Stortplaats?‘ loopt vooruit op de bijeenkomst van UNESCO, de werelderfgoedorganisatie van de Verenigde Naties (VN), die in juni besluit of het ‘s werelds grootste aaneengesloten koraalrif op de rode gevarenlijst plaatst. Als Unesco het Great Barrier Reef aanmerkt als ‘werelderfgoed in gevaar’ betekent dat groot gezichtsverlies voor Australische regering. Het land staat zich voor op de bescherming van zijn natuurlijke rijkdommen.

Overbodig
Een nieuw rapport dat in opdracht van het WNF is opgesteld toont aan dat de geplande extra havencapaciteit overbodig is door de dalende vraag naar steenkolen. De provincie Queensland wil de kolenexport verdubbelen, terwijl de bestaande havencapaciteit nu al eenderde van de tijd niet wordt gebruikt. In het rapport ‘The Great Barrier Reef Under Threat’ heeft WNF laten berekenen dat door het uitbaggeren van de nieuwe havens ongeveer 51 miljoen kubieke meter slib vrijkomt. Dat is genoeg om het Vrijheidsbeeld in New York 49 keer te vullen met slib.

Koraal stikt
De Australische regering wil het overgrote deel van die modder laten dumpen in de buurt van het Great Barrier Reef. Het fijne slib dat daarbij opdwarrelt kan wel 80 kilometer verderop neerslaan op het kwetsbare koraal. Dat laagje modder blokkeert het zonlicht, waardoor het koraal stikt en afsterft. Het verdwijnen van koraal heeft direct gevolgen voor allerlei bedreigde vissoorten die opgroeien in de natuurlijke bescherming van het koraal en er hun voedsel vinden, zoals zeeschildpadden.

De aanleg van de steenkolenhavens verergert ook de druk op het koraal waar het Great Barrier Reef al decennia aan bloot staat. De afgelopen dertig jaar is door vervuiling van het water en klimaatverandering al de helft van het koraal verdwenen of ernstig aangetast. Door het koraalrif verder aan gevaren van baggerslib en transport van steenkolen bloot te stellen zet Australië ook de toeristische inkomsten en duizenden banen op het spel. De natuurlijke rijkdom in het gebied brengt het land jaarlijks ruim vijf miljard euro op en vertegenwoordigt ruim 69.000 voltijds banen.
Persbericht Wereld Natuur Fonds

Tweehonderd grienden gestrand in Nieuw-Zeeland

13-02-2015

Bijna tweehonderd grienden, een kleine soort walvissen, zijn vrijdag aangespoeld op een strand in Nieuw-Zeeland. Vrijwilligers doen hun uiterste best om de dieren weer de zee in te krijgen, maar het ziet ernaar uit dat veel van de dolfijnachtigen het niet zullen halen, aldus The New Zealand Herald.

In eerste instantie strandden er zo'n 30 grienden op Farewell Spit in de Golden Bay Area in het noorden van het land. Maar het aantal bleef maar oplopen, totdat er zo'n 200 zoogdieren nagenoeg op het droge lagen. Zo'n 25 van hen zijn al overleden.

Volgens de autoriteiten zijn er zo'n vijfhonderd vrijwilligers nodig om de dieren te redden. Maar 's avonds moeten die toch echt het water uit, omdat het dan veel te gevaarlijk is. De overlevingskansen van de grienden worden nog eens verkleind door het mooie weer; regen en bewolking zouden de dieren beter afkoelen.
Door: ANP

Onverdoofd slachten van vissen moet stoppen

11-02-2015

Wakker Dier wil dat er een einde komt aan het onverdoofd slachten van vissen. De organisatie heeft hierover een brief gestuurd naar staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken.

Uit onderzoek van Wakker Dier zou blijken dat vissen zoals haring, schol en kabeljauw gruwelijk lijden. "De dieren worden levend verwerkt (opengesneden, organen verwijderd), stikken of sterven langzaam door onderkoeling na levend invriezen", zegt de organisatie.

Stressbeleving
Wakker Dier vindt dat de dieren net zoveel recht hebben op een pijnloos einde als andere slachtdieren als koeien en varkens. Volgens de organisatie gaat het om meer dan vier miljard vissen per jaar.
"De overheid erkent dat vissen een vorm van pijn-, angst- en stressbeleving kennen, maar zij vindt daarom nog niet dat de dieren recht hebben op verdoving bij de slacht", aldus Wakker Dier.
De organisatie pleit voor meer diervriendelijke methodes om de dieren mee te doden, zoals verdoving met een elektrische schok. Deze zomer is alleen verdoofde slacht bij paling verplicht gesteld.

Rapport
Zes jaar geleden bepaalde de EU dat dieren die voor de consumptie zijn bestemd zo pijnloos mogelijk moeten worden geslacht. "Dat gold niet voor vissen, omdat de EU vond dat er te weinig kennis was over een humane slacht."

De Europese Commissie zou onderzoek doen en met een rapport komen. Wakker Dier wil dat rapport niet afwachten.
Bron : NOS

Waarom maanvissen graag in de zon liggen

11-02-2015

Foto Een duiker in het Hakkeijima Sea Paradise-aquarium in Yokoham (Tokyo) voert een maanvis. © afp.

De maanvis heet in het Engels sunfish. De vis ligt namelijk graag de halve dag aan het wateroppervlak in de zon. Waarom ze dat doen, was lang onbekend. Tot nu.
Met een gewicht dat kan oplopen tot meer dan 2.000 kilogram zijn maanvissen de zwaarste beenvissoort op aarde. Beenvissen hebben een skelet van bot, in plaats van kraakbeen. Een maanvis kan wel vier meter lang en ruim vier meter hoog worden en zwemt meestal bij tropische streken en warme golfstromen.

Zonnebadende maanvissen liggen uit te buiken én op temperatuur te komen, blijkt uit onderzoek van Itsumi Nakamura en zijn collega's van de Universiteit van Tokyo. Dat schrijft de BBC. Hoewel werd gedacht dat de vissen alleen kwallen eten, blijken ze ook siphonophorae te eten, een soort kleine poliepen.

Diep duiken
Daarvoor duiken ze 50 á 200 meter diep, waarbij hun lichaamstemperatuur flink daalt. Door na een duik in de zon op te warmen, kunnen ze de volgende keer langer diep onder water blijven. Ze jagen dan ook niet 's nachts. Grote maanvissen blijven langer warm en kunnen daardoor langer jagen.

De onderzoekers vingen maanvissen aan de Japanse kust en maakten thermometers en cameraatjes aan de vissen vast. Na vier á zes dagen lieten de apparaatjes vanzelf los, waarna de onderzoekers de temperaturen en beelden konden bekijken.
Bron: BBC

Vrouwelijke potvissen blijven vriendinnen trouw

11-02-2015

Vrouwelijke potvissen hechten zich aan specifieke individuen en blijven die 'vriendinnen' soms decennialang trouw. Dat blijkt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek. De vrouwtjes zwemmen tussen het jagen door opvallend vaak in het gezelschap van specifieke familieleden of vrienden. De vriendschappen tussen de dieren kunnen meer dan twintig jaar standhouden.
Dat melden Canadese onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift Animal Behaviour.

Inktvissen
De wetenschappers kwamen tot hun bevindingen door tussen 2005 en 2010 negen families van potvissen te observeren voor de kust van de Caribische eilandstaat Dominica. Deze walvissen jagen het grootste deel van dag op inktvissen in de dieptes van de oceaan, maar tussendoor rusten ze uit door aan de oppervlakte te zwemmen.
De wetenschappers volgden een groot aantal vrouwtjespotvissen en brachten in kaart in welk gezelschap de dieren deze pauzes doorbrachten.

Tante
Uit hun onderzoek blijkt dat de dieren vaak in de buurt van één specifiek familielid zwemmen, zoals een zus, of tante. Maar in sommige gevallen ontstaan er ook sociale banden tussen verschillende families, vooral bij de verzorging van jongen. Sommige vrouwtjes zoeken bijvoorbeeld elkaars gezelschap bij het 'babysitten'. Ook wisselen ze elkaar vaak even af, zodat de ander kan gaan jagen.

Olifanten
De wetenschappers observeerden één koppel van twee potvissen, die volgens gegevens uit eerdere studies al sinds 1995 op elkaars jongen passen. Dat meldt de nieuwssite van het wetenschappelijk tijdschrift Science. Volgens hoofdonderzoeker Shane Gero zijn de sociale banden tussen de potvissen vergelijkbaar met die van olifanten. Ook deze dieren sluiten levenslange verbonden met familieleden en vrienden.
Door: NU.nl/Dennis Rijnvis

Zeeslak heeft genen gestolen van algen

04-02-2015

Wetenschappers hebben ontdekt hoe een groen zeeslakje net als een plant maanden op rij kan leven van puur zonlicht: hij is in staat tot fotosynthese dankzij genen die hij van algen heeft gestolen.
Dat schrijven onderzoekers in het blad The Biological Bulletin. Het is voor het eerst dat onderzoekers ontdekken dat de ene meercellige soort genen steelt van de andere en deze ook echt gaan functioneren in het lichaam van de nieuwe gastheer.

Fotosynthese
Al sinds de jaren zeventig weten onderzoekers dat de zeeslak Elysia chlorotica bladgroenkorrels steelt van algen (Vaucheria Litorea) en opneemt tussen zijn eigen cellen die betrokken zijn bij het verteren van voedsel. Zodra de bladgroenkorrels in het lichaam van E. chlorotica zijn opgenomen blijven ze daar tot wel negen maanden actief: veel langer dan ze in algen hadden gedaan. De bladgroenkorrels maken het mogelijk voor de zeeslak om fotosynthese uit te voeren en zich te voeden met – in feite – zonlicht.

Gen
Wat altijd onduidelijk was, was hoe de zeeslak er toch in slaagde om de bladgroenkorrels zo lang voor zijn karretje te spannen. Maar daar zijn onderzoekers nu dus uit. “Dit paper bevestigt dat één van de genen die algen nodig hebben om beschadigingen aan bladgroenkorrels te herstellen en ervoor te zorgen dat deze blijven functioneren aanwezig is op het chromosoom van de slak,” vertelt onderzoeker Sidney Pierce.

Onmogelijk
Hoewel de volgende generatie zeeslakken wel bladgroenkorrels van de zeeslak moet stelen, hoeft deze de genen van algen niet meer op te nemen: die bevinden zich reeds in het genoom van de zeeslak. “Het is onmogelijk dat genen van een alg werken in de cellen van een dier,” stelt Pierce. “En toch gebeurt het. Ze stellen het dier in staat om als het gaat om zijn voeding te vertrouwen op zonlicht. Dus als er iets gebeurt met hun voedselbron, is er een manier om niet dood te gaan van de honger.” Het slimme trucje van de zeeslakken is in feite een manier waarop heel snel geëvolueerd kan worden. “Wanneer de ene soort succesvol genen van de andere soort ontvangt, kan evolutie in principe in een generatie tijd plaatsvinden.”

Het opmerkelijke gedrag van de zeeslak is niet alleen interessant voor biologen. Maar ook voor onderzoekers die zich bezighouden met gentherapie dat als doel heeft een functioneel gen van het ene meercellige dier in het andere meercellige dier te plaatsen en zo genetische ziekten te behandelen.
Bron : Scientias

Bezinksels van microplastic op de zeebodem

03-02-2015

Na onderzoek in 12 verschillende gebieden, blijkt dat diepe zeebezinksels een soort van bassin voor substantiële hoeveelheden kleine stukjes plastic zijn.

Wetenschappers denken het mysterie van waar duizenden tonnen verdwenen kleine plastic deeltjes eindigen, opgelost te hebben. Het antwoord is: in de modder en het zand van de oceaanbodem.
Voorheen begrepen onderzoekers niet waarom ze zoveel minder plastic aan de oppervlakte van de oceaan terugvonden dan verwacht, maar een studie door een Brits en Spaans team concludeerde dat diepe zeebezinksels als een soort bassin voor zulke “microplastics” dienen.

Tussen 2001 en 2012 zijn er monsters verzameld in de Atlantische en Indische Oceaan en de Middellandse Zee. Hierdoor werden behoorlijke hoeveelheden microplastics (stukjes plastic kleiner dan 1 mm lengte) ontdekt, opeengehoopt in de diepte van de oceaan.

De kleine plastic deeltjes werden gevonden op een diepte tussen de 300 en 3.000 meter en de hoeveelheden waren 1.000 maal groter dan de hoeveelheden gevonden aan de oppervlakte.

Op basis van een zeer recente studie, kunnen we ervan uitgaan dat er meer dan 5 ton aan stukjes plastic in ’s werelds oceanen ligt met een totaal gewicht van ongeveer 269.000 ton. Maar de onderzoekers, die tientallen duizenden stukjes plastic verzamelden en daaruit afleidden hoeveel er over de hele wereld gevonden zouden worden, waarschuwden dat deze hoeveelheid slechts 0,1% van de jaarlijkse wereldwijde productie van plastic is.

Studie wijst uit dat deze vervuiler in alle oceanen ruim vertegenwoordigd is. Verder laat de grote variatie van ontdekte types van polymeer zien, dat de opeenhoping en afzetting van microfibers in de diepe zee complex zijn en dat deze voortkomen uit een verscheidenheid van huiselijk en industrieel afval.

Het is heel lastig om een grote boosdoener aan te wijzen. Als je om je heen kijkt is praktisch alles een potentiële bron van waar dit afval vandaan komt: computers, tassen, bekertjes, kleding…. Al deze dingen eindigen veelal in de oceaan. De overvloed aan plastic op zulke dieptes heeft potentiële negatieve effecten voor het leven onder water, al is hiervoor nog meer studie nodig. Een van de onderzoekers zegt hierover:

“Een reeks organismen staan erom bekend microplastics in te slikken en we zijn bezorgd dat dit fysieke en/of giftige schade zou kunnen toebrengen.”

Bron ©PiepVandaag.nl Ildiko Bisch

Orka aangespoeld aan zuidkust Ierland

03-02-2015

Vrijdag werd een 5 meter lange orka ontdekt op het strand van Saleen, county Waterford. Het dode vrouwtje was duidelijk nog maar net overleden. Al haar tanden waren afgesleten, mogelijk heeft ze hierdoor minder goed kunnen eten en heeft dit geresulteerd in haar dood, vermoedt de Irish Whale and Dolphin Group (IWDG). Gisteren werd een necropsie uitgevoerd om de doodsoorzaak te achterhalen.

Ierland
Sinds het jaar begon zijn er meer zeezoogdieren gestrand dan anders, een zorgelijke situatie. In januari zijn er dubbel zoveel dieren gestrand als in de vijf voorgaande jaren in dezelfde maand. Dit betreft de dieren die geregistreerd zijn door de IWDG. De oorzaak van het verhoogde aantal strandingen is nog een raadsel. Diverse factoren kunnen meespelen, zoals sterke westenwinden die overleden dieren naar de kust blazen.
De necropsie op de vrij kleine orka werd gisteren uitgevoerd door een team van IWDG en Galway-Mayo IT (GMIT). Men hoopt het skelet lokaal tentoon te kunnen stellen.

Het was de eerste keer dat een orka aanspoelde bij Saleen, maar een gewone vinvis strandde een paar jaar geleden op dezelfde plek. Al veertien keer eerder spoelde een orka aan in Ierland, de laatste keer was op 4 oktober 2010, aan de kust van county Mayo. In het noordwesten is de laatste maanden een hoger aantal dode gewone dolfijnen aangetroffen dan gebruikelijk, sommige verwondingen lijken veroorzaakt te zijn door trawlvisnetten. Er bleek daadwerkelijk een enorme trawler ten noorden van Mayo te vissen. Deze situatie is vergelijkbaar met het begin van 2013 toen er een piek was in het aantal strandingen van dolfijnen, die, zo bleek uit een postmortem op vijf dieren, als bijvangst in netten verstrikt waren geraakt toen er meerdere gigantische trawlers in de buurt waren.

Verrassend genoeg zijn er deze winter naar verhouding veel dolfijnen van Cuvier aangespoeld in Ierland en in Schotland. Al vaker zijn strandingen van deze walvisachtigen, die erg diep duiken, in verband gebracht met marine-oefeningen en er bleek volgens nieuwsberichten inderdaad sprake te zijn van een grote oefening door een onderzeeër voor de westkust van Schotland. Hierbij werd waarschijnlijk gebruik gemaakt van sonar met lage en/of middenfrequentie. Helaas kon men van deze dieren die in verregaande staat van ontbinding verkeerden, geen exacte doodsoorzaak bepalen.
Bronnen: Independent.ie, Irish Whale and Dolphin Group ©PiepVandaag.nl Angelique Lagarde

Archeologen zoeken Nederlands VOC wrak

02-02-2015

Een team van Australische archeologen gaat vanaf 19 januari onderzoek doen naar een aantal Nederlandse 18e-eeuwse scheepswrakken in de Indische Oceaan bij Christmaseiland en de Cocoseilanden. Dit project, dat zich vooral richt op het lokaliseren van het VOC-schip de Fortuyn, wordt ondersteund door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Nederlandse ambassade in Canberra, en de Silentworld Foundation. Afbeelding van een vergelijkbaar schip als de Fortuyn. Foto: Rijksmuseum

Nederlandse en Australische archeologen doen al langere tijd onderzoek om te achterhalen waar het wrak van de Fortuyn zich bevindt. Voor dit project werken de twee landen nauw samen. Martijn Manders, hoofd van het Maritiem Programma van de Rijksdienst: "Ik ben erg enthousiast dat de onderzoekers nu naar de plaats gaan die volgens ons historisch onderzoek de beste kans biedt op het vinden van de Fortuyn. Pablo Boorsma, master student maritieme archeologie aan de Universiteit Leiden, heeft geweldig werk gedaan bij het bepalen van het gebied waarbinnen gezocht zou moeten worden. Nu is het aan onze Australische collega's om het veldwerk te doen. Na het veldwerk zullen we evalueren en onze plannen voor de toekomst bespreken, in de hoop dat we het wrak voor of tijdens het Dirk Hartog herdenkingsjaar in 2016 kunnen vinden.'

2016 herdenkingsjaar Dirk Hartog
Het Fortuyn-project is een van de activiteiten in het kader van de herdenking dat Dirk Hartog bijna 400 jaar geleden als eerste Europeaan in West-Australië aankwam. In 2016 wordt dit uitgebreid gevierd met activiteiten die in het teken staan van Nederlands-Australisch cultureel erfgoed. Australië is dan ook één van de partners in het programma Gedeeld Cultureel Erfgoed van de Rijksdienst.

VOC-schip de Fortuyn
De Fortuyn werd gebouwd in opdracht van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie. Onder het bevel van schipper Pieter Westrik, met 225 man aan boord, en bewapend met 36 kanonnen en 8 draaibare kanonnen, verliet het Texel voor haar eerste reis op 27 september 1723. De Fortuyn voer in gezelschap van de Oost-Indiëvaarders de Hogenes en de Graveland naar Batavia (nu Jakarta) via Kaap de Goede Hoop, maar verging onderweg. Het Australische onderzoeksteam zal gericht onderzoek doen langs de kustlijn van de eilanden.

Erfgoed overzee
Nederland is nauw betrokken bij ons erfgoed overzee. De Rijksdienst ondersteunt projecten die zich richten op internationaal beheer van Nederlands maritiem erfgoed. Het Maritiem Programma bekijkt hoe de Rijksdienst, in samenwerking met andere landen, zoveel mogelijk nieuwe kennis kan verzamelen over ons overzeese erfgoed. Het uiteindelijke doel is een zorgvuldig beheer van Nederlandse VOC-, WIC-, en Admiraliteitenwrakken wereldwijd. Dit kan alleen in samenwerking met de erfgoedinstanties in de landen die de wrakken in hun wateren hebben liggen.
Bron : .RCE

Vinvis hoort met behulp van botstructuur

02-02-2015

De schedelstructuur van vinvissen versterkt laagfrequent geluid en geleidt het naar het gehoororgaan.

Dat concluderen Amerikaanse wetenschappers die twee modellen voor geluidsgeleiding in een 3D-animatie van de kop van een gewone vinvis testten. Ze beschrijven hun onderzoek in vakblad Plos One. De onderzoekers wisten de hand te leggen op de kop van een overleden jonge vinvis die in 2003 aanspoelde op het Californische strand. Ze maakten een 3D-scan van de kop en modelleerden vervolgens verschillende manieren waarop geluid door de kop zou kunnen bewegen.

Laagfrequente tonen
Het eerste model ging uit van de overdracht van geluidsgolven in het water via druk in de weke delen. Het alternatief was geluidsoverdracht via vibratie van de schedel. Geluidsoverdracht via de beenstructuren bleek het best te werken, vooral voor de laagfrequente tonen waarmee de dieren communiceren.
Omdat de oorstructuur van de gewone vinvis lijkt op die van andere baleinwalvissen vermoeden de wetenschappers dat ook andere baleinwalvissen via hun schedel geluid opvangen.

Menselijke geluiden
De wetenschappers hopen dat hun resultaten wetgevers houvast bieden. Die kunnen zo beter bepalen welke menselijke geluiden interfereren met de communicatie tussen walvissen en de productie van die geluiden eventueel aan banden leggen. Overigens kunnen ook mensen via beenstructuren horen. Met het hoofd onder water horen we toch iets dankzij de trillingen in onze schedel die de drukverschillen van de geluidsgolven in het water overdragen.
Door: NU.nl/Marieke Buijs

Zeldzame reuzenbekhaai spoelt aan op Filipijnen

01-02-2015

Op de Filipijnen is eerder deze week een 4,5 meter lange reuzenbekhaai aangespoeld. De reuzenbekhaai is zeer zeldzaam. Marinezoöloog en blogger Christopher Bird schat dat het slechts de 60ste keer is dat zo'n dier wordt gezien.
Voor 1976 wisten we zelfs niet van het bestaan van de reuzenbekhaai af. © Reuters.

Voor 1976 wisten we zelfs niet eens dat de reuzenbekhaai bestond. Dat jaar werd op Hawaii het eerste exemplaar gespot. Dat gebeurde toen het dier een met zand gevulde parachute naar binnen werkte. Die parachute gebruikte de bemanning van een Amerikaans marineschip als anker.

Verre familie
Wetenschappers waren net zo verbaasd als de bemanningsleden. Hoewel het een verre verwant bleek van twee andere, meestal vegetarische haaiensoorten - de walvishaai en de reuzenhaai- behoort de reuzenbekhaai tot een andere familie, geslacht en zelfs soort.

Filtervreter
Zijn stamboom heeft te maken met zijn ietwat komisch gapende muil. Net als walvishaaien en reuzenhaaien, zijn reuzenbekhaaien zogenaamde filtervreters. Met hun grote muil zuigen ze plankton en kwallen op.
Een Filipijnse plaatste een fotoreeks van het aangespoelde dier op Facebook. Marine Wildlifewatch of the Philippines deelde de foto's en bevestigde de vondst.
Bron : AD